این نوشته بخشی از مجموعه مقالات «روانشناسی مداخلات زیبایی» است و در این بخش به بررسی اهمیت ارزیابی روانشناختی پیش از جراحی زیبایی میپردازیم.
با توجه به تنوع انگیزههای روانی برای انجام پروسیجرهای زیبایی، ارزیابی یا غربالگری روانشناختی پیش از هر نوع پروسیجر زیبایی ضروری است. هدف از این ارزیابی این است که مطمئن شویم سلامت روان فرد و انتظارات او از پروسیجر در سطح واقعبینانه و مناسبی قرار دارد. این کار نه تنها از سلامت روانی متقاضی محافظت میکند، بلکه به دستیابی به نتایج رضایتبخشتر نیز کمک میکند.
غربالگری اختلالات روانی و انتظارات فرد
در جلسه مشاوره قبل از پروسیجر، معمولاً مشاور زیبایی به دنبال علائم هشداردهنده است؛ مثل علائم اختلال بدشکلی بدن (به عنوان مثال، نگاه مداوم به آینه یا ترس زیاد از قضاوت ظاهر توسط دیگران)، اضطراب شدید، افسردگی یا تجربههای روانی آسیبزا در گذشته.
در این زمینه استفاده از ابزارهای غربالگری کارساز هستند. پرسشنامههای سادهای مثل «پرسشنامه اختلال بدشکلی بدن» میتوانند سریع کمک کنند تا افرادی که نیاز به ارزیابی روانشناختی بیشتر دارند، شناسایی شوند.
معمولا در گفتگو با فرد، سؤالات دقیق درباره انگیزههایش مطرح میشود: مثلاً «چرا این پروسیجر را میخواهی؟» یا «انتظار داری این پروسیجر چه تغییری در زندگیات ایجاد کند؟» پاسخهایی که واضح و واقعبینانهاند نشانه سلامت روان و منطقی بودن انگیزه هستند؛ درحالیکه پاسخهایی مبهم یا اغراقآمیز ممکن است نیاز به احتیاط و بررسی بیشتر را نشان دهند.
همکاری درمانی و ارجاع به متخصص
وقتی مشاور در ارزیابی اولیه بفهمد که فرد، مشکلات روانی جدی دارد، او را به روانپزشک یا رواندرمانگر معرفی میکند. یک مقاله در مجله «جراحی پلاستیک استرالیا» نشان داد که وقتی بیماران برای ارزیابی روانشناختی ارجاع میشوند، حدود ۸۳٪ از آنها دارای یک اختلال روانی قابل تشخیصاند و تقریباً ۸۷.۷٪ نیاز به نوعی مراقبت روانپزشکی دارند تا نتیجهی پروسیجر زیبایی برایشان بهتر شود. از مهمترین تشخیصها در این مطالعه، اختلال افسردگی شدید و PTSD یا اختلال استرس پس از سانحه بوده که هر کدام تقریباً ۳۴.۵٪ از بیماران را شامل میشدند، و همچنین ۱۳.۶٪ از آنها اختلال بدشکلی بدن داشتهاند. این مطالعه نتیجه میگیرد که «غربالگری دقیق برای تصمیمگیری درمانی خیلی مهم است» و تلفیق کار جراحی (یا هر نوع پروسیجر زیبایی) و مراقبت روانی میتواند کمک کند بیماران آسیبپذیر بهتر شناخته شوند.
به زبان سادهتر، همکاری بین روانشناس و پزشک زیبایی باعث میشود فقط کسانی وارد فرآیند شوند که واقعاً ممکن است از پروسیجر بهرهمند شوند؛ و کسانی که انگیزههایشان بیشتر روانی است، اول درمان روانشناختی مناسب دریافت کنند.
مدیریت انتظارات و رضایت آگاهانه
هدف از ارزیابی روانشناختی صرفاً کنار گذاشتن افراد آسیبپذیر نیست؛ بلکه یکی از مهمترین کارها این است که به افراد کمک کنیم انتظاراتشان واقعبینانه باشد. پزشک زیبایی و مشاور روانشناس باید مطمئن شوند فرد دقیقاً میداند پروسیجر زیبایی، چه چیزهایی را میتواند تغییر دهد و چه چیزهایی را نمیتواند. توضیح درباره روند طبیعی بهبودی هم جزئی از این آموزش است.
بسیاری از افراد بعد از پروسیجر احساس رضایت اولیه و افزایش اعتماد به نفس دارند، ولی در روزها یا هفتههای بعد ممکن است با ورم، کبودی یا تغییرات موقتی، احساسات منفی پیدا کنند. دکتر دلوکا-پایتل (از انجمن جراحان پلاستیک آمریکا) هشدار داده که بعد از پروسیجر زیبایی سوار ترنهوایی عاطفی میشوید! اول حالتان خوب است، بعد پایین میآیید، و دوباره کمکم بهتر میشوید. اگر بیمار نداند این بالا و پایینها طبیعی است، ممکن است تجربهی روانی او آسیبزا باشد.
وقتی قبل از پروسیجر دربارهی این تغییرات روانی صحبت شود، بیمار آمادهتر است. یک مرور علمی نشان داده است که انتظارات جسمی و روانی افراد میتواند بر نتایج نهایی تأثیر بگذارد. در نهایت، ارزیابی روانشناختی کمک میکند رضایت بیمار فقط به امضای فرم پزشکی محدود نشود، بلکه او برای مسیر احساسی و ذهنی پس از پروسیجر نیز کاملاً آماده باشد.
ملاحظات اخلاقی و حفظ سلامت روان
یکی از جنبههای اخلاقی خیلی مهم در ارزیابی روانی-اجتماعی قبل از پروسیجر زیبایی این است که مطمئن شویم فرد در وضعیت روانی سالمی است و واقعاً میتواند از این تغییر بهره ببرد. اگر عزّتنفس یا تصور ذهنی از بدن برایش مهم است و یک ویژگی ظاهری قابل اصلاح دارد، پروسیجر زیبایی (اعم از کوچک یا بزرگ) میتواند تجربهای توانبخش باشد. اما اگر نارضایتی از ظاهر ریشه در مشکلات روانی عمیقتر داشته باشد، پروسیجر به تنهایی کافی نیست و ممکن است حتی احساس نارضایتی را تشدید کند.
پژوهشهای «هونیکمن» و همکارانش نشان دادهاند که در یک جمعیت افرادی که جراحی زیبایی انجام دادهاند، اکثراً رضایت نسبی داشتهاند، اما عدهای نیز پس از عمل احساس رضایت نداشتهاند. این افراد غالباً انگیزههای ناسالم یا اختلالات روانی همراه داشتهاند. بنابراین، در مراکز معتبر، روانشناس یا مشاور پیش از پروسیجر با بیمار صحبت میکند یا ارزیابی روانی انجام میشود. این ارزیابی باید با احترام و با توجه به شرایط و نیازهای فرد باشد؛ پرسش درباره سوابق روانی، وضعیت عاطفی فعلی و هدفهای بلندمدت از انجام پروسیجر از جمله وظایف مشاور است.
وقتی این ارزیابی به درستی انجام شود، بیمار بهتر میفهمد چه چیزی را میتواند واقعاً تغییر دهد و چه چیزهایی بعد از عمل فرقی نمیکند. این باعث میشود تصمیمگیری آگاهانهتر، منطقیتر و متناسبتر با وضعیت خودش صورت گیرد.
نتیجهگیری
به طور کلی، کارشناسان توافق دارند که ارزیابی روانشناختی پیش از هر پروسیجر زیبایی حیاتی است. نباید فرض کرد که انگیزه هر متقاضی فقط سطحی یا خودنمایی است. شواهد نشان میدهند که افراد مبتلا به اختلال بدشکلی بدن (BDD) ممکن است پس از عمل هم از نتیجه ناراضی باشند، بنابراین استفاده از ابزار معتبر روانپزشکی و روانشناختی قبل از انجام جراحی یا هر پروسیجر زیبایی لازم است. حتی برای کسانی که اختلال تشخیصدادهشده ندارند، گفتوگوی صادقانه درباره انگیزهها و انتظاراتشان میتواند کمک کند تا انتخابشان واقعبینانهتر باشد. با شناسایی نشانههای خطر و حمایت از افراد آسیبپذیر، پزشکان و مشاوران میتوانند جلوی آسیبهای احتمالی را بگیرند و احتمال رسیدن به نتایج مثبت را بالا ببرند.
